Bohr e a ferradura

Parece ser que o gran físico Niels Bohr tiña unha ferradura colgando na porta da súa casa. Cando alguén lle preguntou si cria realmente que as ferraduras traían sorte, contestou:

-Non, pero dixéronme que daban sorte mesmo aos que non crían nelas.

Galileo tiña razón!!

Galileo Galilei era un home de ciencia (bueno, como todos os renacentistas, él dáballe a todo: astronomía, filosofía, matemáticas, física, música, literatura, pintura…). Viviu na Italia dos séculos XVI e XVII, e a pesar de que hoxe en día se lle admire e mesmo o consideren pai da física e astronomía modernas, debedes saber que nos seus tempos tivo certas tiranteces cos homes de fé que formaban o tribunal da Inquisición.

Sen arriscarme a entrar na peliaguda cuestión de se é a Terra a que se move ao redor do Sol, como dicía este sabio, ou se é o Astro Rey quen xira en torno á Terra, como defenden os teólogos e tódalas mentes preclaras da Cristiandade, eu hoxe quería fixarme noutra das polémicas afirmacións do controvertido pisano: Os obxectos caen cunha aceleración independente da súa masa, e polo tanto, ao deixar caer dous obxectos de masas moi distintas dende unha altura, ambos deberían chegar ao chan ao mesmo tempo.

Todo o mundo sabe que se deixamos caer un martelo e unha pluma contra o chan, o martelo chega antes, e deberemos coidar que non seña sobre un pé, mentres que podemos soltar unha pluma, irnos tomar un café e volver antes de que chegue ao chan.

Sen embargo, algúns sabios, ante semellantes verdades, todavía porfiaban e dicían que Galileo tiña razón, e que o comportamento anterior se debía ao rozamento co aire. Pois ben, vamos a probar onde non haxa atmósfera. Tras varios séculos, e logo de invertir unha chea de millóns de dólares, pódese rememorar o famoso experimento da Torre de Pisa (que non se fixo en Pisa, paradóxicamente):

Cómo se vos queda o corpo despois de ver isto? A que vai ser verdade tamén que o Sol é o centro do Universo…

O Experimento Brukhonenko

A finais de 1920 Sergei Brukhonenko conseguiu manter con vida durante 190 minutos a cabeza amputada dun can vivo. A cabeza do animal foi conectada a unha máquina corazón-pulmón bautizada por Sergei como o “autoxector”. O dispositivo supostamente dálle á cabeza todo o que ésta precisa para manterse con vida. A pesar das reticencias médicas e do carácter bizarro/gore do experimento, Sergei foi pioneiro na investigación e construcción da primeira máquina corazón-pulmón imprescindíbel posteriormente na ciruxía extra corpórea.

A carreira científica de Brukhonenko foi bastante polémica. Rodeouse de malentendidos e acusacións infundadas. Pero o tempo pon as cousas no lugar que lles corresponde, e hoxe os avances do científico figuran entre os principais logros da bioloxía e a medicina do século XX.

O experimento de Brukhonenko tivo lugar a finais do 1928 ante unha audiencia internacional de científicos no Terceiro Congreso de Fisiólogos da URSS. Por aquel entón as competencias internacionais abarcaban todos os campos da ciencia, e o circo mediático e propagandístico ruso gustaba de mecanismos populistas coma este ensaio.

Para demostrar que a cabeza do cadelo seguía con vida Brukhonenko realizou dous sencillos experimentos demostrando que respondía a certos estímulos. Golpeou a mesa cun martelo e a testa estremeceuse; iuminouna cunha linterna e os ollos responderon. Mesmo lle untou a boca con ácido cítrico e o can lambeuse.

O experimento do can de Brukhonenko fíxose famoso rápidamente en toda Europa, inspirando mesmo esta cita de George Bernard Shaw:

“Estou mesmo tentado de mandar cortar a miña propia cabeza, para que eu poda seguir dictando obras de teatro e libros sin ser molestado por enfermidades, sin ter que vestirme nin espirme, nin comer, nada máis que facer salvoproducir obras mestras de arte dramático e literatura.“

Clonado de Kurioso’s Weblog (en castelán)

Fílmase un electrón orbitando por primeira vez!

Investigadores suecos da Universidade de Lund lograron capturar en vídeo a un electrón empregando lásers capaces de emitir brevísimos pulsos de luz no rango dun atosegundo (1 atosegundo = 1×10¹⁸ segundos). Esta velocidade é o bastante rápida como para captar a viaxe dun electrón ao redor do núcleo atómico, cuxo xiro completo se realiza en 150 atosegundos.

A súa esperanza agora é estudiar como se comporta o átomo ao perder un dos seus electróns internos. O investigador Johan Mauritsson comentou: “O que estamos a facer é pura investigación. Si resulta que hay posibles aplicacións futuras, tomarémolo coma un bonus”.

Inda que non se trata dunha grabación de movemento no sentido tradicional, senón máis ben unha representación da distribución da enerxía do electrón, segue tratándose da primeira secuencia de vídeo do suceso completo. Os científicos explicaron que en intentos anteriores empregáranse métodos indirectos de captación.

 

Se queredes baixarvos o histórico vídeo: en formato avi o mov.

Resumido de Electron filmed for first time ever

E bueno, despois de este post, plantéome a seguinte cuestión: non será todo un fake? En ningún momento explican a forma de burlar o principio de incertidume de Heisenberg (que lle fixo plantexar a Schödinger o fermoso experimento teórico do gato na caixa). Segundo o principio de incertidume, non podes coñecer á vez a velocidade e a posición dunha partícula, xa que ao observala incides fotóns sobre ela, causando unha excitación que eleva a súa enerxía e modifica a súa posición e velocidade.

De todas formas, o principio de Heisenberg non ten (ou mellor dito, non tivo no seu día) o apoio de toda a comunidade científica: entre os seus detractores destacaba Albert Einstein, e as discusións a favor ou en contra do principio con Niels Bohr foron míticas (debates Bohr-Einstein… ao seu lado, onde queda o Zapatero vs. Rajoy?)

Viaxar no tempo a partir de maio?

Reconozco que a noticia que recolle o “gran” periódico 20 minutos na súa sección tecnoloxía e videoxogos [WTF!!] teña pouca credibilidade, pois falan de… viaxes no tempo? colisionadores de harones? científicos rusos? Tíos, deixade as drogas…

Pero sen embargo, teñen unha base científica real, aínda que saben tanto do tema como calquera simio ao que lle regalen un ordenador e un título de periodismo.

Resulta que a partir do vindeiro mes de maio, no CERN, o maior laboratorio de física de partículas do mundo, situado preto de Xinebra, Suiza, inaugúrase o LHC (Large Hadron Collider, ou Gran Colisionador de Hadróns). Os hadróns son partículas subatómicas, compostas de quarks, e que experimentan a forza nuclear.

O LHC será o maior acelerador de partículas ata o de agora (será un túnel que traza unha circunferencia de case 27 km, máis ou menos como na foto), e nel preténdese buscar, nas colisións que se provoquen, o escurridizo Bosón de Higgs, a única partícula (xunto co gravitón) das previstas no Modelo Estándar da Física de Partículas que inda non se observou. Esta partícula sería intermedia entre o fotón (sin masa, causa forza electromagnética), e outras partículas subatómicas (con masa, causan forza nuclear débil).

Pois ben, o que os matemáticos Irina Aref’eva e Igor Volovich teorizan é que,dentro da física teórica, a forza destas colisións de partículas subatómicas poderían alterar o tecido do universo, orixinandose “rexións cerradas do espacio-tempo que violen a causalidade”, e creando, todo obviamente de forma hipotética, unha ponte de Einstein-Rosen, coñecida popularmente como Burato de Verme.

Estes buratos son características topolóxicas do espacio-tempo hipotéticas, descritas polas ecuacións da relatividade xeral. O físico John Wheeler introduciu o termo como unha analoxía cunha mazá: “si o universo fose unha mazá, o tecido espacio-tempo sería a monda, e un verme que roese un burato tería que recorrer unha distancia moito menor para chegar dunha parte á outra que se fose a través da superficie”. Así, estamos falando dunha especie de atallos espacio-temporais.

Obviamente, todo isto é moi teórico, naide viaxará no tempo nun futuro próximo. Ademáis, de formarse o burato, sería de proporcións subatómicas… O único que pretenden é atopar isto: son as liñas que trazaría a traxectoria dun Bosón de Higgs, a forma que teñen de detectalo (non me miredes, eu tampouco entendo nada).

Como nota adicional, Diego Martínez Santos, un físico natural de Foz e que estudiou na Universidade de Santiago está colaborando co CERN. Os de Foz somos unha potencia en ciencias… (ejem)

Vender o corpo…

 

Sóbravos un corpo e non sabedes que facer con el? Podedes vendelo, cotízase bastante ben. Só o voso esquelete xa vale entre 5.000 e 7.000 dólares, para o seu estudio médico. Pero se non vos queredes desfacer de todo, tan só a caveira xa vale uns 450 dólares.

Ben, e co demáis? Podedes empregalo para moitas cousas. Un corpo humán medio ten graxa dabondo para facer sete barras de xabón, ferro suficiente para un cravo de tamaño medio, o potasio necesario para poder disparar un cañón de xoguete, cal dabondo como para blanquear un pequeno curral, suficiente azucre como para encher un bote de mermelada, e o sulfuro necesario para desparasitar a un can.

Pra rematar, alguén que pesara uns 90 quilos en vida tería suficiente carne como para dar un banquete de cen comensales (pouco escrupulosos).

Visto en Neatorama

Vida subterránea en Montreal

Montreal, maior cidade do Quebéc, no sur de Canadá, non destaca polo seu clima precisamente, como xa vos poderíades imaxinar. Os -20ºC de media no inverno farían imposible unha calidade de vida aceptable… en condicións normais. Nembargantes, a cuarta maior poboación francófona do mundo está moi ben preparada ante tan crudas condicións. E é que en 1962 comezouse a construir o que se deu en chamar “ville intérieure” ou Réso, a máis ampla rede de galerías do mundo, na cal se atopan varias universidades, 11 estacións de metro, 7 grandes hoteis, 62 inmobles, 2727 casas e 1800 comercios.

Esta “cidade baixo a cidade” está constituida por 32 kms. de galerías repletas de tendas, un parque de atraccións, cines, teatros, museos, edificios de oficinas, parkings… todo enmarcado nun ambiente luxoso, envolto nunha paisaxe artificial de lagos, xardíns e fontes que fan olvidar os metros de terreo que hai por riba. Polas súas 160 entradas diferentes pasan cada día 500.000 persoas.

Moitos cidadáns de Montreal optan por vivir nun apartamento ou vivenda subterránea, que iluminan con luz natural a través de claraboias e teitos acristalados, e converten os 12 km² da “ville intérieure” na súa única cidade durante o largo periodo invernal. En Mont-Royal (nome orixinal) están tan orgullosos da súa cidade subterránea que celebran a “la Fête du Montréal intérieur et souterrain” e organizan unha maratón polas súas laberínticas galerías.

A continuación, un vídeo sobre a vila subterránea.

Visto en ovejas eléctricas.

Maravillas do cerebro (ou… majaderías?)

O noso cerebro é un órgano incrible… Un cerebro sano, tan só mediante transmisión de “paquetes” de enerxía bioquímica entre as súas células, é capaz de procesar a información sensorial, controlar e coordinar o movemento, o comportamento, a cognición, as emocións, a memoria e o aprendixaxe. Segundo os últimos estudios, tamén se comeza a crer que aloxa ata os sentimentos, como nos conta Eduard Punset no seu último libro El viaje al amor.

Pero cando funciona mal, é capaz de distorsionar a nosa forma de percibir o mundo de xeitos insospeitados… Como mostra, un par de casos, recollidos de dous blogs imprescindibles: Ovejas Eléctricas, e Fogonazos.

• O home que facía desaparecer media realidade

Henry, chamémoslle así para preservar a súa intimidade, apurou a última cullerada de lentellas. Cunha rutina propia de quen xa fixo esa operación milleiros de veces, Henry xirou o prato 180 graos, mentres mantiña unha conversa perezosa coa voz incorpórea que resoaba ao seu carón. Diante dos seus ollos volvou a aparecer da nada un xeneroso prato de lentellas, e Henry dispúxose a apuralo por segunda vez. Non era ningún mago, simplemente padecía unha curiosa patoloxía chamada neglect, caracterizada por un déficit de atención no lado oposto do espacio observado. Débese a un dano nun hemisferio cerebral, normalmente o dereito.

Henry buscou o vaso para beber outro grolo, pero xa non estaba donde o deixara a última vez, volatilizárase. O seu cerebro, de novo, estábase negando a ver todo o que había nun dos seus hemicampos visuais. “Que foi do vaso que había aquí hai tan só un anaco?” espetou Henry, molesto. “Velaí o tes, xunto ás miñas gafas, ao lado do pan”, respondeu a voz; e entón, de repente, apareceu o vaso xunto ao corpo da súa filla.

Os pacientes de neglect non soen ser moi conscientes de que desatenden media realidade, polo que é comun velos con tan só media cara afeitada, ou con só medio rostro maquillado. Debido a iso, cómpren ser instruidos e tratados para que señan conscientes da súa deficiencia.

• O paciente H.M.

O paciente H.M. leva recluído nunha habitación en Hartford, Connecticut, desde finais dos anos 50. O seu caso contribuiu enormemente á investigación sobre memoria, dada a súa incapacidade para xerar novos recordos. Se unha persoa entra na súa habitación, H.M. fala con el e adquire certa confianza, pero si sae e volve a entrar tan só uns segundos despois, o paciente falará como se nunca o tivese visto.

Debido á súa incapacidade para recordar o que acaba de acontecer, o paciente H.M. pasouse anos facendo o mesmo crebacabezas, día tras día, e lendo as mismas revistas, sen que os seus contidos lle resulten familiares. H.M. vive por enteiro cos seus recordos a curto prazo, duns segundos de duración, e olvida instantáneamente o acontecido. A veces, mentres realizaba as probas neurosicolóxicas, o paciente atisbaba un intre o que lle estaba sucedendo: “É coma despertar dun soño -explicaba- simplemente non recordo”.

A causa da súa enfermidade está na operación para curar a epilepsia á que o someteron cando tiña 20 anos. Na intervención extraéronlle boa parte do hipocampo, unha zona do lóbulo temporal directamente implicada na creación de novos recordos e unha das primeiras áreas que sofren dano en pacientes de Alzheimer.

Trala operación, H.M. conservou intactos todos os seus recordos anteriores, pero todo o vivido desde entón non quedou rexistrado na súa mente. Hoxe en día, 40 anos despois, H.M. sigue crendose un rapaz de 20 anos, e cando se lle ensina unha fotografía de sí mesmo na actualidade, simplemente non se recoñece.

A súa incapacidade chega a tal punto que non recoñece a ningunha das persoas que se interesaron por él trala operación e que o visitan regularmente. Non aprendeu os seus nomes, nin recoñecería a ningún deles se os atopase na rúa. Cando lle informaron da morte do seu tío, ao que estaba moi apegado, púxose moi mal, inda que de seguido pareceu olvidar todo o asunto, e máis adiante preguntaba por el de cando en cando, si vería visitalo algún día.

Se seguides intrigados polo tema, vede este reportaxe de REDES, titulado ¿Por qué nos engaña el cerebro? E outro día falareivos do “Síndrome de Homer Simpson”. Tranquilos, é benigno…

Body Farm, o laboratorio máis “bestia”

Unha das cousas máis duras para os médicos é o acostumarse á morte, como dixo Asimov “Ironicamente o máis fundamental de todos os procesos da vida“. Este medo existe desde a prehistoria. De feito, durante o neolítico era normal que ao enterrar aos membros dun clan lles rompesen ou atasen as extremidades, para dificultar un póstumo regreso. Dito temor non ficou no terreo da superstición, senon que contaxiou á ciencia, o que retrasou o estudio científico da morte durante séculos. De feito, non foi ata 1971 cando se creou o primeiro laboratorio adicado ao estudo comprensivo da descomposición humana.

Body Farm (literalmente Granxa de Corpos) é un laboratorio fundado polo doutor William Bass en 1971 con fondos do Departamento da Antropoloxía Forense da Universidade de Tenessee. Este complexo, que ocupa unha superficie de algo máis de 100 hectáreas, atópase a ceo aberto, pero fortificado, xa que a súa visión non é moi agradábel. Centenas de cadáveres son constantemente depositados no seu interior, e deixados pudrir nunha dantesca imaxe que se asemellaría a un campo de batalla medieval. Este macabro experimento ten un fin lóxico e útil: estudiar profunda e detalladamente a descomposición humana. Gracias aos coñecementos brindados por este estudo, a ciencia forense avanzou enormemente, coñecéndose moito mellor a acción bacterial sobre os tecidos humanos. Que sería de Grissom e os seus colegas do CSI sen este laboratorio!!

A continuación déixovos un curto documental en inglés no que explican algo mellor o porqué do laboratorio, as motivacións para traballar alí, e se poden ver dantescas imaxes da “Granxa”.

Artigo traducido, con certa liberdade, de Anfrix, un blog bastante recomendábel no que podedes atopar cousas bastante curiosas.

As augas máis claras da Terra

Tan clara como os lagos máis cristalinos do planeta, tan salgada como a auga do océano, e case do tamaño do Mediterráneo; trátese, segundo investigadores, do sector do mar máis diáfano e sen vida. E atópase no medio do Pacífico.

“As imaxes de satélite que miden o nivel de clorofila nas augas oceánicas suxire que estamos perante un dos ecosistemas máis desertos do planeta”, explica Patrick Raimbault , da Universidade do Mediterráneo, en Marsella, Francia.

En outubro de 2004, Raimbault e os seus colegas partiron para estudar esta singular “balsa” de auga oceánica nun cruceiro de tres meses chamado BIOSOPE, que partiu dende Tahití, pasou pola Illa de Pascua, e rematou na costa chilena. No seu camiño, recolleron mostras para investigar a composición química, física e biolóxica da auga.

Marc Tedetti, da mesma universidade, estaba na expedición co propósito de investigar a claridade da auga. Quedou abraiado coa cor da mesma, que describe máis próxima ao violeta que ao azul.

Tedetti volveu recoñecendo esas augas como “inequivocamente” as máis diáfanas dos océanos da Terra. “Algúns corpos de auga doce teñen semellante trasparencia, pero tan só a máis pura”, declarou Tedetti a New Scientist. “Por exemplo, hai científicos que tomaron medicións semellantes no Lago Vanda, na Antártida, que se atopa baixo xeo, e é incriblemente puro.”

No punto máis claro, preto da Illa de Pascua, Tedetti descubriu que os Raios ultravioleta penetran máis de 100 metros baixo a superficie.

Esto correspóndese coas medicións de clorofila de Raimbault, que suxiren que a “balsa” contén unhas 10 veces menos clorofila que a que se pode atopar na maioría das augas oceánicas. Raimbault di que estamos antes a rexión mariña máis estéril coñecida polo home.

A zona atópase illada das correntes mariñas globais, o que pode explicar a súa ausencia de vida. Ao atoparse lonxe da costa non se ve afectada polas correntes convectivas costeiras, e a circulación termohalina que transporta auga oceánica por todo o globo, tamén se atopan maiormente ao longo das plataformas continentais.

Para rematar as cousas, este área do Pacífico non se beneficia das variacións estacionais que tenden a traer nutrientes dende o fondo mariño. En calquera outra parte, as temperaturas invernais arrefrían a auga superficial, facéndoas máis densas e causando que afundan e empuxen ás augas profundas, máis ricas en nutrientes, á superficie. Pero nesta zona do Pacífico Sur, as augas superficiais están mornas todo o ano, o que provoca que éstas tendan a “flotar” sempre sobre as augas profundas.

A pesar disto, a expedición atopou que esta zona é capaz de albergar unha cadea alimentaria, baseada fortemente na capacidade dos organismos de reciclar nutrientes. “Ao non haber suministros, non pode haber perdas”.

Raimbault fixo outro descobremento sorprendente: a pobre “balsa” é nembargantes rica en carbono orgánico disolto.

Actualmente o profesor atópase investigando os datos recollidos, nun intento de explicar a aparente contradicción, pero cre que se pode deber a que a limitada dispoñibilidade de nutrientes como nitróxeno ou fósforo causan que as bacterias que normalmente degradan a materia orgánica non son capaces de completar o labor.

Traducido dun artigo no New Scientist